بازسازی از امروز آغاز می‌شود: الزام‌هایی برای ایران پس از جنگ

اخبار پولی مالی- کشور هم اکنون در میانه آتش‌بسی شکننده قرار دارد وهیچ تضمینی برای تداوم آن وجود ندارد از این منظر همه ما باید برای دفاع هوشیار وآماده باشیم و این یک واقعیت غیرقابل انکار است، اما روز پس از جنگ نیز فرا می‌رسد و اگر امروز برای آن روز چارچوب فکری و اصولی روشن تدارک ندیده باشیم، با دو خطر بزرگ روبرو خواهیم بود: اول، تصمیم‌گیری‌های شتابزده و پرهزینه و دوم بازسازی به سبک گذشته که خود سرشار از بحران‌های کوچک و بزرگ حل‌نشده، فزاینده، توان فرسا و فرصت سوز بود.

بازار سهام به عنوان نماد اقتصاد مدرن ایران امروز بازگشایی شد، باید این بازگشایی را به فال نیک بگیریم و همزمان خود را ملزم به ایجاد اقتصادی پیشرو وقدرتمند درآینده پس از جنگ کنیم.

شاخص های اقتصادی وتورم ابربحرانها نشان می دهند که وضعیت اقتصادی پیش از جنگ به هیچ وجه مطلوب نبود، ناترازی انرژی، بحران آب، آلودگی هوا، رانت گسترده و عدم تعادل بودجه. از این منظر بازسازی به معنای برگرداندن وضعیت سابق، فرصتی از دست رفته است. هر زیرساخت و کارخانه آسیب‌دیده باید با فناوری‌های نسل جدید Industry 5.0 از جمله هوش مصنوعی، دستاوردهای رباتیک، چاپ سه‌بعدی، دیجیتال ‌تاین و … با حداقل ۴۰ درصد کاهش مصرف آب و انرژی ( کاهش انتشار کربن) بازسازی و یا نوسازی شود.

می دانیم که صنعت برق ایران گسترده و پراکنده است، اما آسیب‌پذیری اصلی آن تمرکز بر نیروگاه‌های بزرگ و شبکه سراسری شکننده با وابستگی بالا به خطوط انتقال انرژی فسیلی است. پس از جنگ کشور نیاز به گذار به «پراکندگی هوشمند» با توسعه فناوری های خورشیدی، بادی، هیدروژن سبز، ریزشبکه‌های خودگردان و ذخیره‌سازهای محلی دارد. در بخش نفت نیز با دو آسیب روبه هستیم نخست فرسودگی تأسیسات و دیگری وابستگی بالا به خام فروشی. راهکارها در این باره شامل مقاوم‌سازی، تغییر سبد صادراتی به فرآورده‌های تا حد ممکن سبز و سرمایه‌گذاری بیشتر در فناوری سوخت هیدروژن است.

از دیگر از نقاط آسیب‌پذیر ما در جنگ، تمرکز جمعیت، صنعت و خدمات در چند استان مرکزی است. همان تمرکزی که ریشه ناترازی، آسیب‌پذیری و چولیدگی آماری توسعه در کشور بود و همچنان نیز وجود دارد. بازسازی پس از جنگ باید بر اساس طرح جامع آمایش سرزمینی پیش برود، با این ویژگی که هر منطقه متناسب با توان طبیعی، منابع آبی، دسترسی به حمل‌ ونقل و بازار هدف، صنایع متناسب خود را توسعه دهد و همزمان محروم‌ترین استان‌ها (سیستان، کردستان، لرستان، کهگیلویه و…) در اولویت توزیع فرصت‌های بازسازی قرار بگیرند.

در بحث مهم اشتغال نیز با توجه به شاخص های موجود دربازار حفظ و یا ایجاد فرصت های شغلی لازم است بر مبنای شاخص‌های واقعی (نه آمار دستکاری‌شده) تعریف شود، در هر طرح بازسازی سرمایه گذاری در راستای اقتصاد صادرات‌محور و نیازهای اساسی داخلی با توجه به مزیت های نسبی و مطلق هر منطقه انجام پذیرد و تعداد و نوع مشاغل پایدار با دقت وشفافیت معرفی شود.

البته که بدون توجه به نیروی انسانی آموزش دیده و با انگیزه متناسب با فماوری روز، هیچ بازسازی و یا نوسازی موفق نخواهد بود. بی توجهی یا کم توجهی به نیروی انسانی می تواند به یکی از بزرگترین موانع ختم شود. نظام آموزشی نظری حفظ محور ومعلم محور و مدرک محور و کارمند ساز و رانتی نمی تواند از نیازهای بازسازی ونوسازی پس از جنگ پشتیبانی قدرتمندی به عمل آورد از این رو بازطراحی فوری نظام آموزشی مشارکت محور وعملگرا و عادلانه، نیاز ایران پس از جنگ خواهد بود.

موضوع مهم دیگر دخالت دولت در اقتصاد است. تجربه نشان داده پروژه‌های بزرگ دولتی، علاوه بر فساد و رانت، کند، پرهزینه و غیرمنعطف هستند. در بازسازی پس از جنگ، دولت نباید نقش پیمانکار و توزیع‌کننده انحصاری را بر عهده داشته باشد. به جای آن نهاد های حرفه ای و تعاونی‌ها و شرکت های سرمایه‌گذاری و بخش خصوصی لازم است تعریف و اجرای پروژه‌ها را بر عهده بگیرند.

در جهان امروز این امکان وجود دارد که تمام زنجیره تأمین بازسازی (از تأمین تجهیزات تا توزیع مصالح) با فناوری بلاکچین شفاف و قابل ردیابی برای عموم باشد تا هر ایرانی بتواند با مبالغ کم (مثلاً ۱۰۰ هزار تومان) در پروژه‌های محلی یا ملی از جمله نیروگاه های خورشیدی، گلخانه‌های هوشمند و واحدهای صنعتی کوچک وبزرگ سرمایه‌گذاری کند و سهامدار شود. در این میان حذف مجوزهای زائد و بروکراسی غیرضروری وایجاد یک پنجره دیجیتال واحد برای تمام فرآیندهای بازسازی کافی خواهد بود.

ونکته آخر اینکه، آتش‌بس فرصتی برای اندیشیدن و فعالیت بازار سهام نمادی از ساختن است. آنچه امروز ضرورت دارد، تثبیت گفتمان کارشناسی درباره اصول بازسازی ونوسازی ایران عزیز با عبور از ابربحرانهای پیش وپس از جنگ است تا وقتی روز پس از جنگ فرا رسید، تصمیم‌گیران با سردرگمی و فشار لحظه‌ای به سراغ الگوهای شکست‌خورده پیشسین نروند. موارد مورد اشاره در بالا حداقل‌های اجتناب‌ناپذیر برای ساختن ایرانی قدرتمند و پیشرو است. هرگونه بازسازی که این اصول را نادیده بگیرد، ما را به بحران‌های پیشین بازخواهد گرداند.