بیمه پارامتریک؛ راهکاری نو برای جبران خسارت اقتصادی آلودگی هوا

افزایش آلودگی هوا و تکرار محدودیت‌های کاری، ضرورت طراحی پوشش‌های بیمه‌ای مبتنی بر شاخص را برجسته کرده است؛ تجربه هند در بیمه کارگران ساختمانی بر پایه شاخص کیفیت هوا نشان می‌دهد بیمه پارامتریک می‌تواند پرداخت سریع و از پیش‌تعیین‌شده را بدون فرایندهای پیچیده ارزیابی خسارت فعال کند.

اخبار پولی مالی، آلودگی هوا علاوه بر پیامدهای بهداشتی، آثار مستقیم اقتصادی بر نیروی کار، کسب‌وکارها و بهره‌وری دارد. در منطقه دهلی و حومه، آلودگی شدید هوا در فصل زمستان بارها به محدودیت یا توقف فعالیت‌های ساختمانی منجر شده و برای کارگران روزمزد به معنای قطع درآمد روزانه بوده است. برآوردها نشان می‌دهد در یک بازه ۵۶ روزه در سال ۲۰۲۴، محدودیت فعالیت ساختمانی در ۳۴ روز اعمال شد و کارگران ساختمانی روزانه حدود ۳۰۰ تا ۴۳۰ روپیه درآمد از دست دادند؛ همچنین ممنوعیت ساخت‌وساز در سال ۲۰۲۳ بیش از یک میلیون کارگر را در این منطقه تحت تأثیر قرار داد.

در پاسخ به این ریسک، محصولی بیمه‌ای مبتنی بر شاخص کیفیت هوا برای ۶۲۰۰ کارگر مهاجر ساختمانی طراحی و در فوریه ۲۰۲۵ معرفی شد که سقف پرداخت آن برای هر دوره بیمه‌ای ۶ هزار روپیه است. در این مدل، اگر شاخص کیفیت هوا از عدد ۴۰۰ عبور کند و این وضعیت دست‌کم در سه روز از پنج روز متوالی تکرار شود، یک دوره آلودگی شدید ثبت می‌شود و در صورت وقوع بیش از دو دوره واجد شرایط با فاصله حداقل ۲۵ روز، پرداخت بیمه‌ای فعال خواهد شد. مزیت اصلی این سازوکار آن است که برخلاف بیمه‌های متعارف، پرداخت بر اساس تحقق شاخص از پیش توافق‌شده انجام می‌شود و نیازی به اثبات جداگانه میزان خسارت هر فرد نیست؛ هدف‌گذاری شده است پرداخت‌ها حداکثر ظرف ۴۸ ساعت پس از احراز شرایط انجام شود.

این تجربه برای بازار بیمه ایران نیز قابل بررسی است، زیرا آلودگی هوا بر حمل‌ونقل، خدمات شهری، کسب‌وکارهای فضای باز، کارگران ساختمانی و برگزارکنندگان رویدادهای ورزشی و فرهنگی اثر می‌گذارد. براساس اعلام وزارت بهداشت، در سال ۱۴۰۳ تعداد مرگ‌ومیر منتسب به مواجهه با ذرات معلق PM2.۵ در جمعیت مورد مطالعه به ۳۵ هزار و ۵۴۰ نفر رسیده است؛ با این حال، طراحی چنین محصولاتی نیازمند داده‌های معتبر کیفیت هوا، تعیین آستانه‌های منطقه‌ای، محاسبات اکچوئری، ظرفیت انتقال ریسک و بررسی الزامات مقرراتی است. وضعیت موجود نشان می‌دهد ریسک‌های محیط‌زیستی از سطح خسارت‌های سلامت فراتر رفته و به مسئله‌ای مالی برای خانوارها، نیروی کار و بنگاه‌ها تبدیل شده‌اند. چشم‌انداز احتمالی این است که در صورت دسترسی به داده‌های قابل اتکا و کاهش ریسک مبنا، بیمه‌های پارامتریک بتوانند به‌عنوان مکمل بیمه‌های متعارف در مدیریت خسارت‌های ناشی از آلودگی هوا به‌کار گرفته شوند.