ریسک پنهان وابستگی اقتصاد به پرداخت دیجیتال

اخبار پولی مالی گسترش پرداخت های دیجیتال پرداخت را از یک خدمت جانبی بانکی به زیرساخت اصلی اقتصاد روزمره تبدیل کرده است اما تجربه خاموشی ۲۸ آوریل ۲۰۲۵ در اسپانیا و پرتغال که بیش از ۵۰ میلیون نفر را تحت تاثیر قرار داد و بازگشت کامل برق در برخی مناطق تا حدود ۲۲ ساعت زمان برد نشان داد کارت خوان ها خودپردازها کیف پول های موبایلی و خریدهای اینترنتی بدون برق و ارتباط پایدار به سرعت از کار می افتند در این رخداد مخارج کارتی در مناطق آسیب دیده حدود ۴۱ تا ۴۲ درصد خریدهای اینترنتی در اسپانیا حدود ۵۴ درصد و کل مصرف همان روز حدود ۳۴ درصد کاهش یافت و پول نقد موجود نزد مردم در بسیاری از موارد تنها ابزار عملی خرید کالا بود
بانک های مرکزی در واکنش به این ریسک به حفظ پول نقد طراحی پرداخت آفلاین و ایجاد شبکه های چندلایه توجه بیشتری کرده اند بانک مرکزی اروپا در طرح یوروی دیجیتال پرداخت آفلاین را مکمل اسکناس می داند نه جایگزین آن و مرکز نوآوری بانک تسویه های بین المللی در پروژه پولاریس اعلام کرده است ۴۹ درصد بانک های مرکزی قابلیت پرداخت آفلاین را ضروری و ۴۹ درصد آن را مفید ارزیابی کرده اند تجربه سوئد نیز نشان می دهد حتی اقتصادهای بسیار دیجیتالی برای خرید کالاهای ضروری مانند غذا دارو و سوخت به کارت فیزیکی با قابلیت عملکرد در اختلال ارتباطی و نگهداری محدود پول نقد بازگشته اند
برای ایران که بر پایه گزارش شاپرک در مرداد ۱۴۰۵ بیش از ۴ میلیارد و ۶۵۱ میلیون تراکنش کارتی داشته و کارت خوان های فروشگاهی ۹۰ ممیز ۸۸ درصد تعداد تراکنش ها را تشکیل داده اند تاب آوری پرداخت بخشی از ثبات مالی و اعتماد عمومی است راهبرد مناسب انتخاب میان اقتصاد نقدی و جامعه بدون پول نقد نیست بلکه ترکیب پرداخت برخط پرداخت آفلاین محدود پول نقد مراکز داده مستقل برق و ارتباط پشتیبان آزمون های مشترک و اطلاع رسانی شفاف است
وابستگی بالای مبادلات روزمره به شبکه پرداخت الکترونیکی در اقتصادی با تورم مزمن و حجم بالای تراکنش خرد ریسک وقفه مصرف و اختلال نقدینگی بنگاه ها را افزایش می دهد
در صورت توسعه پرداخت آفلاین محدود حفظ زنجیره پول نقد و استقلال عملیاتی مراکز داده احتمال سرایت بحران پرداخت به بازار کالا و خدمات کاهش می یابد و هزینه اقتصادی اختلال های آینده محدودتر خواهد شد